ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ "Ι.Κ. ΒΕΛΛΙΔΗΣ"

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ
26
ΑΠΡΙΛΙΟΥ 1996
Η πρώτη Ελληνική Εφημερίδα στο Internet

Καλλιτεχνικά


Ο θεατράνθρωπος Γ. Σεβαστίκογλου

Η προσωπικότητα και το έργο του Γιώργου Σεβαστίκογλου, ως συγγραφέα, μεταφραστή, σκηνοθέτη και στοχαστή, με επίκεντρο κυρίως τη θεατρική πρακτική, δεν εκτιμήθηκε ποτέ όσο θα έπρεπε στην Ελλάδα, καθώς η ανώμαλη μεταπολεμικη μας ιστορία τον κράτησε, με εξορίες και αυτοεξορίες, συνολικά 14 χρόνια μακριά από τη χώρα του, χρόνια που ήταν και τα δημιουργικότερα της ζωής του.

Οταν διατυπώνουμε την παρατήρηση αυτή στην σύζυγό του, τη γνωστή συγγραφέα Αλκη Ζέη, που βρέθηκε στη Θεσσαλονίκη με αφορμή το ανέβασμα του έργου του "Αγγέλα" από το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος, μας απαντά θυμίζοντάς μας μια φράση του μεγάλου Γάλλου σκηνοθέτη Αντουάν Βιτέζ:

"Στον Σεβαστίκογλου βλέπω και θαυμάζω κάθε στιγμή όχι μόνο όσα έχει κάνει, αλλά και όσα θα μπορούσε να κάνει. Η απάντηση στο γιατί δεν τα έκανε βρίσκεται στην ιστορία της Ελλάδας".

Απόλυτα ικανοποιημένη από τη σκηνοθεσία του Παντελή Βούλγαρη στην "Αγγέλα" του Κρατικού Θεάτρου (παίζεται στο Δημοτικό Θέατρο Σταυρούπολης μέχρι τις 5 Μαϊου) η Αλκη Ζέη θυμάται τον ενθουσιασμό αλλά και την εμμονή στη λεπτομέρεια, που συνόδευαν το γράψιμο του έργου. Ακόμη και όταν το έργο παίχθηκε από το Βαχιάγκοφ και άρχισε η διεθνή του καριέρα, ο Σεβαστίκογλου συνέχιζε να το διορθώνει διαρκώς. Αυτός είναι και ο λόγος που δεν το εξέδωσε ποτέ όσο ζούσε.

Αγωνία για τη γλώσσα

Διατηρούσε την επαφή του με τη γλώσσα διαβάζοντας ελληνικές εφημερίδες και βιβλία, ενώ από την εποχή του εμφύλιου σώζονται ακόμη μπλοκάκια, όπου σημείωνε λέξεις των απλών ανθρώπων του λαού ή τραγούδια που άκουγε από το στόμα των ανταρτών.

Εγραφε δύσκολα και διόρθωνε επί πολλά χρόνια. "Αν τον άκουγα δεν θα γινομουν ποτέ συγγραφέας", λέει χαριτολογώντας η Αλκη Ζέη και θυμάται ότι όταν πήγαινε να παραδώσει στον εκδότη την "Αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα" ο άντρας της την τραβούσε από τη ζακέτα λέγοντάς της να περιμένει για να κάνουν και άλλες διορθώσεις.

Ανέκδοτα παραμένουν και τρία θεατρικά έργα που έγραψε ο Σεβαστίκογλου στην περίοδο του αντάρτικου και που βρίσκονται τώρα στα χέρια του Κώστα Νίτσου. Ο Σεβαστίκογλου τα χαρακτήριζε "έργα της εποχής το σοσιαλιστικού ρεαλισμού". Οι τίτλοι τους: "Να ελευθερώσουμε τους αλυσωμένους", "Η Μαρουσώ η Βαγγέλαινα δίνει όρκο" και "Στα μαρμαρένια αλώνια".

Αυτό που χάθηκε οριστικά είναι το τεράστιο αρχείο κινηματογραφικών ταινιών, που είχε γυρίσει με τον Μάνο Ζαχαρία, με πολύτιμα στοιχεία της ελληνικής ιστορίας. Τα φίλμ αυτά δόθηκαν μετά τον Εμφύλιο με ένα εργαστήριο στην Πράγα, απ' όπου εξαφανίστηκαν. Ενδιαφέρθηκε ακόμα και το Γαλλικό Κομμουνιστικό Κόμμα, όταν έμαθε ότι υπήρχαν σκηνές με τον Ελυάρ, χωρίς όμως αποτέλεσμα. Φαίνεται ότι το γεγονός πως υπήρχαν στις ταινίες αυτές άτομα που η εικόνα τους ενοχλούσε τους τότε κρατούντες, στάθηκε μοιραίο, υποθέτει σήμερα η Αλκη Ζέη.

Αυτή η εμμονή στη γλώσσα για την οποία μας μίλησε η σύντροφός του, ήταν εμφανής και στην τελευταία φάση της σκηνοθετικής και μεταφραστικής δουλειάς του Σεβαστίκογλου. Το μέλημά του, μεταφράζοντας κάποιο έργο, ήταν μια γλώσσα όχι ελληνική αόριστα, αλλά θεατρικά ελληνική και ταυτόχρονα ελλειπτική, που να δίνει στον ηθοποιό περιθώρια ανάπλασης και εκμετάλλευσής της. Θεωρούσε την απόλυτη πιστότητα στο προς μετάφραση κείμενο "έσχατη απιστία".

18 χρόνια πριν

Στις 15 Νοεμβρίου του 1978, λίγες μέρες πριν από την πρώτη παράσταση που σκηνοθέτησε μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα, μιλήσαμε με τον Γιώργο Σεβαστίκογλου για τη διάσημη στο εξωτερικό σκηνοθετική του μέθοδο, που για πρώτη φορά ουσιαστικά εφαρμοζόταν εδώ, στην παράσταση της "Στρίγγλας" στου Σαίξπηρ, που ανέβηκε στις 17 Νοεμβρίου 1978 στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος με τη Μάγια Λυμπεροπούλου στον επώνυμο ρόλο.

Ο Σεβαστίκογλου είχε μόλις επιστρέψει από το Παρίσι, όπου έφυγε με την επιβολή της δικτατορίας έχοντας γυρίσει στην Αθήνα μόλις το 1965 μετά την πρώτη εξορία στη Σοβιετική Ενωση, μετά τον εμφύλιο του 1919.

"Δεν πιστεύω στη μοναδικότητα της μεθόδου μου, αλλά θεωρώ αυτονόητο ότι όλα τα είδη του θεάτρου έχουν μια απόλυτη αξία στην κοινωνία που ζούμε, με την έννοια ότι κάθε είδος από το μελόδραμα έως την κλασική κωμωδία και από την τραγωδία μέχρι το σύγχρονο δράμα - ανταποκρίνεται σε ένα συγκεκριμένο κοινό. Δεν μπορούμε να στοχεύουμε σε ένα θέατρο παλλαϊκό, που να αφορά μια ολόκληρη επικράτεια", είχε δηλώσει τότε στη "Θ".

"Δεν πρέπει να προσφέρουμε "κουλτούρα σε κονσέρβα" αγνοώντας την παράδοση ή τις συνθήκες που θα μας δώσουν την ευκαιρία να δημιουργήσομε μια τοπική θεατρική κίνηση", πρόσθετε το 1978 ο Γιώργος Σεβαστίκογλου, εκφράζοντας την αισιοδοξία του για τα δειλά τότε ξεκινήματα των αποκεντρωτικών πειραμάτων στην Ελλάδα".

Η μέθοδος Σεβαστίκογλου

Στην επιμονή μας να αναφερθεί στη μέθοδό του, ο σκηνοθέτης και συγγραφέας είχε δηλώσει:

"Η προτεραιότητα που δίνω στα εκφραστικά μέσα του ηθοποιού με οδήγησε σε μια αφαίρεση σχεδόν απόλυτη του σκηνικού, πολλές φορές και των φωτισμών ή της μουσικής, των στοιχείων δηλαδή που "υποστηρίζουν" την παράσταση και υποκαθιστούν την εκφραστικότητα του ηθοποιού.

"Ετσι θέλω να δώσω στον ερμηνευτή το κέντρισμα να συμπληρώσει το κενό αυτό χρησιμοποιώντας τη φωνή του, την κινητικότητα του κορμιού του και τη δυναμικότητα της σκηνής σε όλη τη δυνατή τους κλίμακα.

"Δεν επιχειρώ να επιβάλω τη δική μου θέση για το ρόλο, αλλά προσπαθώ να τον "αντλήσω" από τις δυνατότητες του συγκεκριμένου ηθοποιού. Αυτό καταλήγει συχνά σε εκπληκτικά αποτελέσματα. Λόγου χάρη, στη δουλειά που κάναμε πάνω στον "Γλάρο" του Τσέχωφ, με τους φοιτητές της Κρατικής Σχολής Θεάτρου στο Παρίσι, βρέθηκαν έξι κοπέλες που δημιούργησαν πάνω στην ίδια σκηνή ισάριθμες παραλλαγές της κεντρικής ηρωίδας. Η μέθοδος αυτή, αν και φαίνεται θεωρητική, είναι για μένα από τους ωραιότερους, πρακτικότερους και αποτελεσματικότερους τρόπους για να πλησιάσεις τον ηθοποιό - δημιουργό και όχι τον ηθοποιό - όργανο (έστω και δημιουργικό) εκτέλεσης της "παρτιτούρας" ενός σκηνοθέτη".

Η επιλογή από έναν καταξιωμένο σκηνοθέτη με διεθνή φήμη νέων στην πλειοψηφία τους ηθοποιών για την ερμηνεία των ρόλων της "Στρίγγλας" είχε προκαλέσει τότε αίσθηση. Ακόμη μεγαλύτερη αίσθηση προκάλεσε το υποκριτικό αποτέλεσμα, που κατάφερε να εκμαιεύσει ο Σεβαστίκογλου από τους νέους ή αχρησιμοποίητους ως τότε ηθοποιούς του ΚΘΒΕ. Ο ίδιος εξηγεί:

"Ζήτησα νέους ηθοποιούς, όχι γιατί δεν παραδέχομαι την αξία των διακεκριμένων ηθοποιών του θεάτρου, αλλά γιατί ήθελα να συνεχίσω την έρευνά μου με βάση τον νεανικό αυθορμητισμό, που υπαγορεύεται και από το ίδι το έργο".

"Ακόμη και σήμερα, όταν πηγαίνω στο Παρίσι, συναντώ τους μαθητές του, που δουλεύουν με τη μέθοδό του" μας λέει η Αλκη Ζέη...


[Πρωτοσέλιδο Ημέρας] - [Αρχείο προηγούμενων φύλλων] - [Καλλιτεχνικά]